پنی سیلین
تا سال 1928 كه الكساندر فيليمينگ متوجه شد بعضي از ارگانيسمها در كنار كپك پنيسيلين نميتوانند زنده بمانند و از بين ميروند، هنوز همه فكر ميكردند بهترين درمان براي عفونتهاي بدن، استفاده از داروهايي مانند آرسنيك و استريكنين است. اگرچه سابقه مصرف آنتيبيوتيكها توسط بشر به 2500 سال قبل در چين برميگردد كه از نوعي كپك براي درمان عفونت زخمها استفاده ميكردند و يا در مصر و يونان باستان هم بعضي كپكها و گياهان را براي درمان بيماريهاي عفوني بهكار ميبردند اما همچنان تا زمان الكساندر فيليمينگ كسي به اهميت آنتيبيوتيكها پي نبرد. فيليمينگ متوجه شد كه كپك پنيسيليوم مادهاي ترشح ميكند كه ميتواند جلوي رشد باكتريها را بگيرد و آن را پنيسيلين ناميد اما به خاطر اينكه نتوانست روشي براي استفاده از پنيسيلين در بدن استفاده كند، تا مدتي بيخيال اين كشفش شد. اگرچه قبل از او هم كساني بودند كه متوجه اين خاصيت كپك شده بودند، اما آنها هم نتوانسته بودند به صورت كاربردي به آن بپردازند.سال 1939 چند دانشمند ديگر به كار فيليمينگ علاقهمند شدند و شروع به خالصسازي ترشحات اين كپك معروف كردند.هاروارد فلوري و ارنست چين چند سال بعد در سال 1945 به همراه الكساندر فيليمينگ بهخاطر كشف داروي درمانگر و معجزهآساي پنيسيلين، موفق به دريافت نوبل پزشكي شدند. چند سال قبل از اين نوبل، اما پنيسيلين ارزشهاي خود را نشان داده بود. در جريان جنگ جهاني دوم بسياري از مصدومان و مجروحاني كه به علت عفونتها دست و پا و يا جان خود را از دست ميدادند، توانستند با استفاده از پنيسيلين زنده بمانند. بهغير از سرماي مسكو، ورود آمريكا به جنگ و فعاليت گروههاي پارتيزاني، پنيسيلين هم يكي از عوامل موفقيت متفقان در جنگ بود.
انواع پنيسيلينها پنيسيلينها فعاليت آنتيبيوتيكي يا ضدميكروبي خود را با فعاليت عليه ديواره سلولي باكتريها انجام ميدهند. آنها مانع ساخته شدن اين ديواره سلولي ميشوند و از گسترش عفونت جلوگيري ميكنند. از همين نكته ميشود فهميد كه بيماريهايي كه در آن عامل بيماريزا فاقد ديواره سلولي است يا ديواره سلولياش مقاوم به پنيسيلين است را نميتوان به وسيله اين دارو درمان كرد. پنيسيلينهاي موجود در شبكه دارويي به طور كلي بسته به نوع مصرف و مدت اثر طبقهبندي ميشوند. شايعترين و اصليترين نوع پنيسيلين، پنيسيلين G است كه به علت حساسيت و اسيد معده نميتوان آن را به صورت خوراكي مصرف كرد و بايد به وسيله تزريق مصرف شود. اغلب پنيسيلينها را هم نميتوان داخل رگ تزريق كرد و وارد كردن مستقيم آنها به خون ميتواند عوارض جبرانناپذيري داشته باشد. اغلب پنيسيلينها به صورت تزريق عميق عضلاني تجويز ميشوند و تنها مورد پنيسيلين خوراكي، پنيسيلين V است كه به صورت قرصهاي پوششدار ساخته ميشود. اين نوع پنيسيلين قدرت پنيسيلينهاي تزريقي را ندارد و براي مقابله با عفونتهاي خفيفتر به كار ميرود. بنزاتين پنيسيلين، بنزيل پنيسيلين (يا همان پنيسيلين G) و پنيسيلين V ، سه نوع اصلي پنيسيلين موجود در بازار دارويي هستند. انواع فرعي ديگر (بسته به نوع باكتري، مقاومت آن به دارو و شرايط بيمار) تجويز ميشود. نوع پروكائين بنزيل پنيسيلين هم نوعي پنيسيلين G است كه به آن ماده ضددرد پروكائين اضافه شده است تا درد تزريق عضلاني را كمتر كند.
موارد مصرف پنيسيلين بنزاتين پنيسيلين طولاني اثر است. يعني مدتي طول ميكشد تا اثرش ظاهر شود و اثرات آن هم بيشتر در بدن ميماند. به همين دليل در عفونتهايي مثل سيفليس از آن استفاده ميشود يا در تزريقهاي پيشگيرانه پنيسيلين كه در بيماران رماتيسم قلبي بايد بهطور ماهانه انجام شود. اما پنيسيلين G، به علت اثر سريعتر در بيماريهاي عفوني مختلفي مثل سلوليت، اندوكارايت (يا عفونت لايه داخلي قلب) سوزاك، ذاتالريه يا پنوموني، سيفليس حاد و پتي سمي در كودكان به كار ميرود. شايعترين علت مصرف پنيسيلين در كشور ما هم همان پنومونيهاي اپيدميك يا ذاتالريههايي هستند كه با تب و لرز و علائم عفوني خود را نشان ميدهند. از پنيسيلين V (مدل خوراكي) هم بيشتر در عفونتهاي خفيفي مثل عفونت لوزه و فارنژيت (گلودرد چركي) و عفوت لثه استفاده ميشود.
شكلهاي دارويي رايج بنزاتين پنيسيلين نوعي از پنيسيلين است كه ما آن را به صورت آمپولهاي تزريقي يك ميليون و دويست واحدي ميشناسيم. اين پنيسيلين بهخاطر اثرطولاني در بيماريهاي تنفسي فقط به صورت تك روز تزريق ميشود و تجويز دوباره آن فقط در موارد خاص انجام ميشود. پنيسيلينG هم به صورت ويالهاي تزريقي يك ميليون واحدي و 500 هزار واحدي وجود دارد كه در عفونتهاي شديد تا چندين ويال در روز هم تزريق ميشوند. البته بهخاطر دردناك بودن تزريقهاي مكرر معمولاً استفاده از اين نوع پنيسيلين زياد مورد پسند بيماران و پزشكان نيست و فقط در موارد خاص و يا در نوزادان (كه دفعات تزريق آنها كمتر است) استفاده ميشود. شايعترين نوع پنيسيلين تزريقي، مدلي است كه با نام 3ـ3ـ6 در ايران معروف است. اين نوع پنيسيلين با نام تجاري آكتيسيلين در واقع تركيبي از 3 نوع پنيسيلين است. 600 هزار واحد از مدل بنزاتين، 300 هزار واحد از مدلG و 300 هزار واحد از مدل پروكائين با هم تزريق ميشوند تا هم مقداري پنيسيلين سريعالاثر براي درمان سريعتر علائم و هم مقداري پنيسيلين طولانيالاثر براي باقي ماندن در سطح خون در يك تزريق به بيمار برسد. برخلاف تصور عامه از قويتر بودن پنيسيلين يك ميليون و دويست از مدل 3ـ 3ـ6 اين دو فقط در زمان اثر با يكديگر تفاوت دارند و ميزان مواد آنتيبيوتيكيشان يكسان است. 3ـ 3ـ 6 را هم ميتوان حداكثر هر 3 تا 4 روز در ميان تزريق كرد و تزريق روزانه آن خصوصاً در بيماريهايي مثل عفونت ساده ريه اشتباه است. پنيسيلين G پروكائين مدلهاي 400 و 800 هزار واحدي هم دارد كه در عفونتهاي متوسط تا شديد تنفسي بهكار ميرود.پنيسيلين V هم به صورت قرص پوششدار 500 ميلگرمي و شربت خوراكي در بازار موجود است.
بايدها و نبايدهاي پنيسيلين اولين نكته و مهمترين نكتهاي كه بايد راجع به آنتيبيوتيكها بدانيم اين است كه آنها حتماً بايد توسط يك پزشك و در صورت وجود يك بيماري عفوني تجويز شوند. به هيچوجه نبايد پنيسيلين را خودسرانه مصرف كرد. نكته مهم بعدي مصرف صحيح اين دارو است. بهطور كلي آنتيبيوتيكها براي اينكه در درمان عفونتها موثر باشند بايد همواره در طول دوره درمان سطح خوني مناسبي داشته باشند يعني مقدار آنها در خون از يك سطح خاص پايينتر نيايد. به همين منظور بايد آنها را راس زمان معين استفاده و همچنين دوره درمان آنها را كامل كرد. در غير اين صورت علاوه بر اينكه بيماري درمان نميشود ممكن است اين درمان ناقص، باعث به وجود آمدن گونهاي مقاوم از باكتري شود بهطوري كه براي درمان مجبور به استفاده از آنتيبيوتيك قويتر بشويم.بعد از رعايت نكات فوق پزشك و بيمار بايد حواسشان به جنبه منفي وارد باشد. عوارض دارويي، عوارض جانبي، يعني اتفاقات ناخواستهاي كه با مصرف داروها براي بيمار به وجود ميآيد. عوارض دارويي با مصرف پنيسيلينها، مساله شايعي نيستند اما در صورت رخ دادن، آنقدر خطرناك هستند كه هم پزشك و هم بيمار در هر بار مصرف اين دارو نگران آن باشند.حساسيت دارويي به پنيسيلين در كمتر از يك درصد بيماران اتفاق ميافتد و با علائمي مثل اسهال، تهوع و استفراغ، خارشهاي جلدي، خارشهاي پوستي، حمله شديد، خارش و يا سوار شدن عفونتهاي ديگر خود را نشان ميدهد. در كمتر از 1/0 درصد از بيماران، اين علائم ممكن است شديدتر باشد و علائمي مثل تب، ارتيم و آنژيوارم (يا همان تورم شديد مخاطات) اتفاق بيفتد. اين علائم را در صورت وقوع بايد سريعا به پزشك اطلاع داده و مصرف دارو را قطع كرد. اما عارضه خطرناكي كه باعث ميشود تجويز پنيسيلين هميشه براي پزشكان يك امر دلهرهآور باشد، شوك آنافيلاكسي است. در يكصدم درصد از بيماران، يعني يك نفر از هر هزار نفر، ممكن است واكنش حساسيت آنقدر شديد و سرتاسري باشد كه بيمار ناگهان به شوك فرو برود و باعث مرگ بيمار شود. به همين علت، بايد تمام تزريقات پنيسيلين در يك كلينيك مجهز به امكانات احيا انجام شود. تزريق پنيسيلين در خانه و در درمانگاههاي فاقد امكانات تخصصي يك كار اشتباه است كه ممكن است در صورت بهوجود آمدن علائم آلرژي شديد هم باعث مرگ بيمار شود. به همين دليل توصيه ميشود در هر بار مصرف پنيسيلين، قبل از تزريق با مقدار رقيق شدهاي از پنيسيلين تست پوستي حساسيت انجام شود. اگرچه گفته ميشود حتي در صورت منفي بودن تست و يا سابقه مصرف قبلي پنيسيلين هم امكان بهوجود آمدن آلرژي وجود دارد.
انواع پنيسيلينها پنيسيلينها فعاليت آنتيبيوتيكي يا ضدميكروبي خود را با فعاليت عليه ديواره سلولي باكتريها انجام ميدهند. آنها مانع ساخته شدن اين ديواره سلولي ميشوند و از گسترش عفونت جلوگيري ميكنند. از همين نكته ميشود فهميد كه بيماريهايي كه در آن عامل بيماريزا فاقد ديواره سلولي است يا ديواره سلولياش مقاوم به پنيسيلين است را نميتوان به وسيله اين دارو درمان كرد. پنيسيلينهاي موجود در شبكه دارويي به طور كلي بسته به نوع مصرف و مدت اثر طبقهبندي ميشوند. شايعترين و اصليترين نوع پنيسيلين، پنيسيلين G است كه به علت حساسيت و اسيد معده نميتوان آن را به صورت خوراكي مصرف كرد و بايد به وسيله تزريق مصرف شود. اغلب پنيسيلينها را هم نميتوان داخل رگ تزريق كرد و وارد كردن مستقيم آنها به خون ميتواند عوارض جبرانناپذيري داشته باشد. اغلب پنيسيلينها به صورت تزريق عميق عضلاني تجويز ميشوند و تنها مورد پنيسيلين خوراكي، پنيسيلين V است كه به صورت قرصهاي پوششدار ساخته ميشود. اين نوع پنيسيلين قدرت پنيسيلينهاي تزريقي را ندارد و براي مقابله با عفونتهاي خفيفتر به كار ميرود. بنزاتين پنيسيلين، بنزيل پنيسيلين (يا همان پنيسيلين G) و پنيسيلين V ، سه نوع اصلي پنيسيلين موجود در بازار دارويي هستند. انواع فرعي ديگر (بسته به نوع باكتري، مقاومت آن به دارو و شرايط بيمار) تجويز ميشود. نوع پروكائين بنزيل پنيسيلين هم نوعي پنيسيلين G است كه به آن ماده ضددرد پروكائين اضافه شده است تا درد تزريق عضلاني را كمتر كند.
موارد مصرف پنيسيلين بنزاتين پنيسيلين طولاني اثر است. يعني مدتي طول ميكشد تا اثرش ظاهر شود و اثرات آن هم بيشتر در بدن ميماند. به همين دليل در عفونتهايي مثل سيفليس از آن استفاده ميشود يا در تزريقهاي پيشگيرانه پنيسيلين كه در بيماران رماتيسم قلبي بايد بهطور ماهانه انجام شود. اما پنيسيلين G، به علت اثر سريعتر در بيماريهاي عفوني مختلفي مثل سلوليت، اندوكارايت (يا عفونت لايه داخلي قلب) سوزاك، ذاتالريه يا پنوموني، سيفليس حاد و پتي سمي در كودكان به كار ميرود. شايعترين علت مصرف پنيسيلين در كشور ما هم همان پنومونيهاي اپيدميك يا ذاتالريههايي هستند كه با تب و لرز و علائم عفوني خود را نشان ميدهند. از پنيسيلين V (مدل خوراكي) هم بيشتر در عفونتهاي خفيفي مثل عفونت لوزه و فارنژيت (گلودرد چركي) و عفوت لثه استفاده ميشود.
شكلهاي دارويي رايج بنزاتين پنيسيلين نوعي از پنيسيلين است كه ما آن را به صورت آمپولهاي تزريقي يك ميليون و دويست واحدي ميشناسيم. اين پنيسيلين بهخاطر اثرطولاني در بيماريهاي تنفسي فقط به صورت تك روز تزريق ميشود و تجويز دوباره آن فقط در موارد خاص انجام ميشود. پنيسيلينG هم به صورت ويالهاي تزريقي يك ميليون واحدي و 500 هزار واحدي وجود دارد كه در عفونتهاي شديد تا چندين ويال در روز هم تزريق ميشوند. البته بهخاطر دردناك بودن تزريقهاي مكرر معمولاً استفاده از اين نوع پنيسيلين زياد مورد پسند بيماران و پزشكان نيست و فقط در موارد خاص و يا در نوزادان (كه دفعات تزريق آنها كمتر است) استفاده ميشود. شايعترين نوع پنيسيلين تزريقي، مدلي است كه با نام 3ـ3ـ6 در ايران معروف است. اين نوع پنيسيلين با نام تجاري آكتيسيلين در واقع تركيبي از 3 نوع پنيسيلين است. 600 هزار واحد از مدل بنزاتين، 300 هزار واحد از مدلG و 300 هزار واحد از مدل پروكائين با هم تزريق ميشوند تا هم مقداري پنيسيلين سريعالاثر براي درمان سريعتر علائم و هم مقداري پنيسيلين طولانيالاثر براي باقي ماندن در سطح خون در يك تزريق به بيمار برسد. برخلاف تصور عامه از قويتر بودن پنيسيلين يك ميليون و دويست از مدل 3ـ 3ـ6 اين دو فقط در زمان اثر با يكديگر تفاوت دارند و ميزان مواد آنتيبيوتيكيشان يكسان است. 3ـ 3ـ 6 را هم ميتوان حداكثر هر 3 تا 4 روز در ميان تزريق كرد و تزريق روزانه آن خصوصاً در بيماريهايي مثل عفونت ساده ريه اشتباه است. پنيسيلين G پروكائين مدلهاي 400 و 800 هزار واحدي هم دارد كه در عفونتهاي متوسط تا شديد تنفسي بهكار ميرود.پنيسيلين V هم به صورت قرص پوششدار 500 ميلگرمي و شربت خوراكي در بازار موجود است.
بايدها و نبايدهاي پنيسيلين اولين نكته و مهمترين نكتهاي كه بايد راجع به آنتيبيوتيكها بدانيم اين است كه آنها حتماً بايد توسط يك پزشك و در صورت وجود يك بيماري عفوني تجويز شوند. به هيچوجه نبايد پنيسيلين را خودسرانه مصرف كرد. نكته مهم بعدي مصرف صحيح اين دارو است. بهطور كلي آنتيبيوتيكها براي اينكه در درمان عفونتها موثر باشند بايد همواره در طول دوره درمان سطح خوني مناسبي داشته باشند يعني مقدار آنها در خون از يك سطح خاص پايينتر نيايد. به همين منظور بايد آنها را راس زمان معين استفاده و همچنين دوره درمان آنها را كامل كرد. در غير اين صورت علاوه بر اينكه بيماري درمان نميشود ممكن است اين درمان ناقص، باعث به وجود آمدن گونهاي مقاوم از باكتري شود بهطوري كه براي درمان مجبور به استفاده از آنتيبيوتيك قويتر بشويم.بعد از رعايت نكات فوق پزشك و بيمار بايد حواسشان به جنبه منفي وارد باشد. عوارض دارويي، عوارض جانبي، يعني اتفاقات ناخواستهاي كه با مصرف داروها براي بيمار به وجود ميآيد. عوارض دارويي با مصرف پنيسيلينها، مساله شايعي نيستند اما در صورت رخ دادن، آنقدر خطرناك هستند كه هم پزشك و هم بيمار در هر بار مصرف اين دارو نگران آن باشند.حساسيت دارويي به پنيسيلين در كمتر از يك درصد بيماران اتفاق ميافتد و با علائمي مثل اسهال، تهوع و استفراغ، خارشهاي جلدي، خارشهاي پوستي، حمله شديد، خارش و يا سوار شدن عفونتهاي ديگر خود را نشان ميدهد. در كمتر از 1/0 درصد از بيماران، اين علائم ممكن است شديدتر باشد و علائمي مثل تب، ارتيم و آنژيوارم (يا همان تورم شديد مخاطات) اتفاق بيفتد. اين علائم را در صورت وقوع بايد سريعا به پزشك اطلاع داده و مصرف دارو را قطع كرد. اما عارضه خطرناكي كه باعث ميشود تجويز پنيسيلين هميشه براي پزشكان يك امر دلهرهآور باشد، شوك آنافيلاكسي است. در يكصدم درصد از بيماران، يعني يك نفر از هر هزار نفر، ممكن است واكنش حساسيت آنقدر شديد و سرتاسري باشد كه بيمار ناگهان به شوك فرو برود و باعث مرگ بيمار شود. به همين علت، بايد تمام تزريقات پنيسيلين در يك كلينيك مجهز به امكانات احيا انجام شود. تزريق پنيسيلين در خانه و در درمانگاههاي فاقد امكانات تخصصي يك كار اشتباه است كه ممكن است در صورت بهوجود آمدن علائم آلرژي شديد هم باعث مرگ بيمار شود. به همين دليل توصيه ميشود در هر بار مصرف پنيسيلين، قبل از تزريق با مقدار رقيق شدهاي از پنيسيلين تست پوستي حساسيت انجام شود. اگرچه گفته ميشود حتي در صورت منفي بودن تست و يا سابقه مصرف قبلي پنيسيلين هم امكان بهوجود آمدن آلرژي وجود دارد.
+ نوشته شده در سه شنبه 9 بهمن1386ساعت 12:39 توسط hedayat taghizadeh
|